Valtherschans

Valtherschans

Historie

IJzersterk verdedigingswerk.

De onrust in de 16e/17e eeuw in de Republiek der Zeven Verenigde Nederland zorgde ervoor dat er verdedigingswerken moesten worden aangelegd om vijanden buiten de deur te houden. In de verdediging van het noordoostelijke deel van de Zeven Verenigde Nederlanden werd gebruik gemaakt van de moerassen die het gebied deels omsloten. Maar de toegang tot de Hondsrug in zuidoost Drenthe moest worden versperd door middel van verdedigingswerken zoals de vesting Coevorden, de Hoolerschans, de Katshaarschans, de Emmerschans, de redoute bij Roswinkel, de Bargerschans en de Ommerschans. Ook de Valtherschans maakte deel uit van deze noordoostelijke verdedigingslinie van de Republiek. Rond 1621 werd bij Valthe, op de overgang van de Hondsrug naar het lager gelegen Bourtangermoeras, een redoute gebouwd ter verdediging van de Valtherdijk (Sanders, 1995) die richting het in Westerwolde gelegen klooster Ter Apel liep.In 1628 werd de redoute verbeterd en vergroot tot een schans door vestingbouwer Jacob Slijp. Coucheron maakte een plattegrond van de schans in 1628, Van Westing geeft dezelfde tekening weer in zijn boek ‘Drie Drentse Schansen’(2014). De schans is tijdens de gevechten in de Tachtigjarige Oorlog waarschijnlijk niet gebruikt, maar heeft wel dienst gedaan tijdens de invallen van Munsterse troepen in 1665 en 1672 (Boels e.a., 2013). In 1673 is de schans deels afgegraven door Munsterse troepen, maar waarschijnlijk is de schans na 1681 weer opgebouwd. Op 19e-eeuwse kaarten word de schans nog weergegeven, maar volgens Van der Aa was de schans in 1848 niet meer aanwezig (Van der Aa, 1848).Hij schrijft over de schans: “thans geheel gesloopt en ter plaatse, waar hij gelegen heeft, ziet men slechts een stuk land”.  

De schans bestond in 1628 uit een hoofdwal, een grachtrondom en alleen aan de moeraszijde een voorwal. In noord-zuid richting lag ernog een sloot met een wal haaks op de schans, mogelijk ten behoeve van detoevoer van water voor de schansgracht (Van Westing, 2012). Op deze tekening isin het noordwesten van de schans een toegang tot de schans getekend. DeValtherdijk stopt aan de oostzijde bij de schans en aan de westzijde loopt dezeweer verder. Volgens Boels e.a. (2013) werd de Valtherdijk in 1628 echter al omhet werk gelegd. Een andere tekening waarvan de datum onbekend is, laat in hetzuidwesten een toegang tot de schans zien. Op deze kaart is de Valtherdijkinderdaad langs de zuidzijde van de schans getekend; een beeld dat ook op deKadastrale minuut uit 1828 te zien is. Op de tekening van Coucheron staat naasteen plattegrond van de schans ook een dwarsdoorsnede van de schans afgebeeld.De genoemde maten zijn vermoedelijk in Rijnlandse voet weergegeven (0,314 m).Op basis hiervan zal de gracht in 1628 een breedte hebben gehad van 15 m en eendiepte van ruim 2,8 m. De voorwal zal een hoogte van bijna 2 m en aan debovenkant een breedte van 3,8 m hebben gehad. De voorwal lag ruim 1 m binnen degracht en de hoofdwal ongeveer 9 m gerekend vanaf de binnenkant van de gracht.De hoofdwal had een totale breedte (aan de basis) van 31 voet, dus ongeveer9,75 m. De maximale hoogte van de hoofdwal bedroeg vermoedelijk ruim 3 m. Optopografische kaarten vanaf het begin van de 20e eeuw is te zien dat het gebiedrondom de schans verder wordt ontwikkeld. De weg tussen Exloo en Weerdinge isaangelegd en loopt door het westelijke deel van de voormalige schans. DeValtherdijk loopt nu rechtdoor van oost naar west, zonder knik ter plaatse vande (voormalige) schans. Van de schans is op de kaarten uit de 20e eeuw niets meer te herkennen.

Op het dorpsplein ‘Het Perron’ staat een informatiebord over de Valtherschans.

Reconstructie

In ere hersteld.

De Valtherschans maakt deel uit van de rijke historie van het esdorp Valthe. De Valtherschans is omstreeks 1621 gebouwd langs de Valtherdijk en maakte deel uit van de noord-oostelijke
verdedigingslinie van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Nadat het noorden in 1594 geheel in handen was gevallen van de Staten-Generaal, werden er plannen gemaakt om dit gebied te verdedigen. Hierbij werd gebruik gemaakt van het Boertangemoeras, aan de oostkant dat bij Coevorden aansloot bij de drassige gebieden
die zich uitstrekten tot aan de Zuiderzee.

De grensgebieden werden versterkt met een reeks schansen en vestingwerken. Waaronder de Valtherschans, een redoute, dat bestond uit een eenvoudig vierkant verdedigingswerk met uitspringende hoeken. De schans heeft een kleine vijftig jaar gefunctioneerd als verdedigingswerk. 

In 1672 brak de bisschop van Munster door bij de verzwakte vesting van Coevorden en liet
Valthe rechts liggen bij zijn opmars naar de stad Groningen. De Valtherschans werd daarna aan zijn lot overgelaten en sleet langzaam weg uit het landschap. 

Tot in de jaren 30 zijn volgens oudere inwoners van Valthe nog sporen van de Schans zichtbaar geweest. Op recente luchtfoto’s zijn de contouren van de schans nog zichtbaar als licht verkleuring. De herinnering aan de Valtherschans wordt nog levendig gehouden
door het informatiebord dat Plaatselijk Belang in 2010 plaatste. 

En nu zijn we dus met zijn allen druk bezig om de Valtherschans in ere te herstellen. Misschien wandel jij binnenkort met eigen voeten over dit imposante verdedigingswerk van weleer?

Dit project wordt mede gefinancierd vanuit de Europese Unie

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Beleef het verleden.

In de media

Leuk om te volgen.

Ligt de Valtherschans straks weer te pronken langs het zuidoosten van het naamgevende dorp? Als het aan Plaatselijk Belang Valthe en de bewoners ligt wel. ‘Het zou mooi zijn als het in 2021 gaat lukken’, aldus dorpsvoorzitter Rinus van Venrooij. ‘In dat jaar is het op de kop af 400 jaar geleden dat de aanleg van de schans begon.’

Een historisch kanonschot door onze burgemeester markeerde de symbolische start van het archeologisch onderzoek bij de Valtherschans. Misschien heb je de graafmachines al zien staan op het terrein? Op het hele gebied van de Schans is de kans aanzienlijk dat we bijzondere voorwerpen zullen vinden. Hoe gaaf is dat!

Video afspelen

Op zoek naar de schans

Goed onderzoek vooraf.

In 2015 is Plaatselijk Belang Valthe wederom gestart te onderzoeken hoe het verhaal van de Valtherschans, ooit een belangrijk verdedigingswerk, opnieuw verteld zou kunnen worden.

Er heeft begin 2016 een archeologisch onderzoek plaatsgevonden naar de exacte ligging van de schans, dit is in het rapport “op zoek naar de Valtherschans” beschreven en de juiste positie/plek van de schans is vastgesteld.

Veel is er nadien gesproken met verschillende instanties en een onderzoek door studenten van de Van Hall university te Leeuwarden heeft in samenwerking met een werkgroep van Plaatselijke Belang een aantal mogelijkheden geschetst waarop dit verhaal verteld zou kunnen worden, zie “de terugkomst van de Valtherschans”.

We hopen in 2018 daadwerkelijk met een aantal voorstellen te komen richting bewoners van Valthe en omgeving en, wie weet in wat voor een vorm dan ook, dit stukje historie zichtbaarder te maken.